• Op werkdagen vr 18:00 uur besteld, morgen in huis
  • Gratis verzending boven 20,-
  • Gratis jubileumkalender
Terug naar het overzicht

De overheid moet zichzelf opnieuw uitvinden

Ik zeg het maar eerlijk: ik zit vol vooroordelen. Een daarvan is die over ambtenaren: een enkeling daargelaten zijn dat toch vooral initiatiefloze mensen die alleen maar regeltjes uitvoeren en zich niet druk maken over kosten en opbrengsten. Natuurlijk kende ik ambtenaren die niet zo waren, maar die zag ik toch echt als de spreekwoordelijke uitzonderingen. Afgelopen zomer nam Schouten & Nelissen de Bestuursacademie Nederland over, hét opleidingsbureau voor ambtenaren. En omdat Thema bij Schouten & Nelissen hoort, werd het hoog tijd dat ik eens ging checken of mijn vooroordeel klopt.  Hoog tijd  dus voor een interview met Joost de Jong, de directeur van de bestuursacademie.

Joost is een man die niet past in mijn beeld van een ambtenaar: energiek, ondernemend en enthousiast. Vol passie praat hij over alle veranderingen die op de gemeenten afkomen: 'De overheid moet zichzelf de komende tijd opnieuw uitvinden. Ze moeten veel meer met veel minder doen. Voor die taak staan veel bedrijven ook. Maar bij de overheid is meer aan de hand: er moeten niet zozeer mensen uit, er moeten vooral andere mensen in. Je ziet dat gemeenten veel uitvoerende taken outsourcen. Groenvoorziening, of het innen van de belastingen bijvoorbeeld. De gemeente blijft verantwoordelijk voor die diensten dus de ambtenaar krijgt meer een regisseursfunctie. Het werk dat overblijft na outsourcing is hoogwaardiger en wordt vaak door hoger opgeleide mensen gedaan. Die vragen een andere aansturing.

We zien ook dat er veel getalenteerde jonge mensen instromen maar dat die na een paar jaar weer teleurgesteld weggaan omdat het carrièreperspectief voor hen niet uitdagend genoeg is. Het duurt ze simpelweg te lang. Gemeenten beginnen daarop in te spelen door meer in projecten te werken. Die jonge honden gaan dan van het ene naar het andere project, En soms tijdelijk ook naar een andere gemeente om ervaring op te doen. Als ze dan terug komen, maken ze makkelijker een carrièrestap.

Gemeenten gaan steeds meer van hun mensen vragen: zij worden generalisten in plaats van specialisten. Een beleidsmedewerker Welzijn houdt zich straks niet meer alleen bezig met ouderenbeleid. Door nieuwe wet- en regelgeving komt er  één loket voor zowel ouderzorg, jeugdzorg en werklozen als mensen met een beperking.  Medewerkers moeten op de hoogte zijn van al beleidsterreinen, zicht  hebben op alle sociale voorzieningen en integraal beleid kunnen voeren. Dat vraagt veel.'

Er zijn meer dingen die het werken bij een gemeente anders, uitdagender maken. 'Er waait vaak iedere vier jaar een andere politieke wind. Daar moet je, zeker op de hogere niveaus in de gemeentelijke organisatie, mee om weten te gaan en dat is niet altijd makkelijk. Politieke sensitiviteit is dan ook een onmisbare vaardigheid. En er speelt nog wat anders: de burger is meer dan alleen een klant. Hij of zij kan in veel gevallen bezwaar maken tegen je beslissing. De politiek erbij roepen. Een wethouder aanspreken. Dus moet je extra zorgvuldig je beslissingen nemen.'

Het betere manoeuvreerwerk
In het bedrijfsleven willen directies dat hun werknemers zich gedragen alsof ze eigen ondernemer zijn, zich verantwoordelijk voelen en initiatief tonen. Ook in gemeenteland zie je die ontwikkeling. Maar daar komt er nog een extra uitdaging bij: dat ondernemerschap moet gecombineerd worden met de politiek. En dat vergt heel wat manoeuvreerkunst. Vroeger hadden de politieke partijen geld om wethouders en raadsleden in te werken en op te leiden maar  dat gebeurt tegenwoordig steeds minder. Het ontbreekt bestuurders dan ook steeds vaker aan de nodige opleiding en ervaring. En dat maakt het er voor de ambtenaren die met en voor hen werken niet makkelijker. 'Veel politici denken tegenwoordig dat ze ’t kunnen want ze zijn toch gekozen. Terwijl ze soms de meest basale regels, wetten en samenwerkingsverbanden niet kennen.'

Op de vraag of het leuk is om te werken bij de gemeente, kan De Jong geen eenduidig antwoord geven. 'Er gebeurt veel. Er is veel in beweging. Je krijgt er veel kansen. Maar of het leuk is, hangt sterk af van de politieke keuzes die gemaakt worden. En van hoe je daarmee omgaat. Je hebt als ambtenaar weinig invloed op de politiek. Je moet dus een scheiding kunnen maken tussen je persoonlijke overtuigingen en de politieke beslissingen die jouw gemeente maakt. Als je dat niet kunt, heb je geen leven. Dit speelt natuurlijk vooral in de wat hogere functies, op uitvoerend niveau heb je daar niet zo’n last van. Maar daar kun je weer te maken krijgen met agressie. Denk maar aan de parkeerwachters, leerplichtambtenaren en medewerkers van de sociale dienst. Die agressie kan een enorme impact hebben. Gelukkig worden deze mensen daar goed voor opgeleid.'

Dat is meteen een mooi bruggetje naar de Bestuursacademie, het opleidingsinstituut waar de Jong directeur is, en waar iedere ambtenaar, van bode tot burgemeester, terecht kan. De Bestuursacademie biedt opleidingen, cursussen, coaching, masterclasses. En boeken.

Ik ben een vooroordeel kwijt. Joost heeft me ervan kunnen overtuigen dat een ambtenaar net zo’n leuke baan kan hebben als iemand in het bedrijfsleven. Misschien zelfs nog leuker, omdat die politieke factor voor een heel speciale dynamiek zorgt.

Door: Monique Lindzen
Copyright 2017 - Sitemap