Psychologische veiligheid verandert je werkplek

Mijn echtgenoot werkte jarenlang bij een bedrijf waar psychologische veiligheid ver te zoeken was. Hij ging er uiteindelijk aan onderdoor. Ik herinner me nog dat we eens spullen kwamen brengen en bij de balie stonden te wachten. Niemand zei gedag. Er werd even opgekeken en daarna meteen weer doorgewerkt. Toen ik zei dat ik dat raar vond, antwoordde hij: “Het was nooit de bedoeling dat je gezellig met elkaar praatte.”

Zijn burn-out kwam niet door de hoge werkdruk, maar door de giftige werksfeer en het ontbreken van psychologische veiligheid. Het gevoel nooit goed genoeg te zijn, een niet-meewerkende projectleider en een extreem autoritaire directeur. En ja, ook zijn eigen karakter speelde een rol: eigenwijs en soms moeilijk te doorgronden. Het was een cocktail van akeligheid.

Ik hield hem in zijn donkerste periodes voor: “Wacht maar tot je op een werkplek zit waar mensen je waarderen om wie je bent en wat je doet.” Voor hem leek dat een utopie.

We zijn jaren verder en gelukkig is alles op z’n pootjes terechtgekomen. Met hulp van een coach ontdekte hij dat minder uren werken beter bij hem paste, waardoor hij meer ruimte kreeg om met zijn eigen projecten aan de gang te gaan. Maar wat het meeste verschil maakte, was de veilige werkplek. Toen hij zijn nieuwe baan kreeg, zei hij verbaasd: “Hier vragen ze hoe je weekend was – en mag je dat ook echt vertellen.” Hoe kil moet zijn vorige werk geweest zijn? Nu hoor ik hem dagelijks zeggen dat er zoveel gelachen wordt. Op straat begroeten collega’s hem enthousiast. Hij voelt zich eindelijk weer als een vis in het water.

De kracht van psychologische veiligheid

Google deed een jarenlange studie naar het geheim van succesvolle teams. Hun conclusie? Niet de strategie, processen of leidinggevenden maken het verschil, maar de manier waarop mensen met elkaar omgaan. Psychologische veiligheid is de sleutel.

Maar psychologische veiligheid is niet hetzelfde als krampachtig aardig doen. Want je moet ook oppassen voor schijnveiligheid: een cultuur waarin iedereen elkaar spaart en lastige gesprekken uit de weg gaat. Grappig genoeg doet dat me denken aan de sfeer bij het bedrijf waar ik werk, waar de psychologische veiligheid naar mijn idee behoorlijk groot is.  We zijn maar met een klein team en we mogen elkaar graag. Toch hebben we ook verschillende manieren van werken en soms botst dat. Dan gaat de vlam in de pan, maar omdat het voelt alsof we een kleine familie zijn, waarin een ieder van ons met zijn eigenaardigheden zich geaccepteerd voelt, mogen we ook vlammen. Ik heb weleens geroepen tegen een collega na een pittige discussie: “Zijn we oké, maar dan ook echt oké? ” “Ja” werd er teruggeroepen, “we zijn veilig!”

Echte veiligheid betekent dat je je mening kunt geven en dat er ruimte is voor ongemakkelijke gesprekken – zonder angst voor afwijzing of repercussies.

Het zit in kleine gewoontes

Hans van der Loo benadrukt in zijn boek Samen Safe hoe kleine gewoontes en gebaren een groot verschil maken. Ik kan er zelf wel een aantal voor de manager verzinnen, zoals:

• Deel bewust eens iets kleins waar je onzeker over was of waar je zelf “niet goed in bent”. Het doorbreekt het idee dat een manager altijd alles moet weten.
• Zeg elke week tegen iemand: “Wat ik van jou geleerd heb deze week is…” – iets concreets en kleins.
• Introduceer een “verkeerde maar grappige oplossing van de week” (bijvoorbeeld een totaal niet-serieus idee) om te laten zien dat experimenteren en loslaten oké is.
• Echt luisteren. Dit geldt voor alle collega’s, we vergeten het snel, maar écht luisteren is zo essentieel.
• En ja: vragen hoe iemands weekend was. Het kan zo simpel zijn.

Echte veiligheid ontstaat niet in één keer en ook niet alleen van bovenaf. Voor leidinggevenden betekent het: elke dag bewust kleine stappen zetten en anderen meenemen. Voor medewerkers gaat het erom je stem te laten horen, samen te werken en elkaar te steunen

Het boek Samen safe van Hans van der Loo biedt geen zware theorie, maar een praktische aanpak waarin juist kleine gewoontes en simpele gebaren het verschil maken. En dat werkt.