JOMO is het nieuwe FOMO

'Al het ongeluk van de mens komt voort uit één enkel ding: het onvermogen om rustig in een kamer te blijven.' — Blaise Pascal (filosoof én wiskundige)

Je staat in een nachtclub. De bas trilt diep in je ribbenkast, stroboscopen snijden door het donker, en om je heen zoekt iedereen validatie via het schermpje van een ander. Iedereen is druk met gezien worden. Maar is er ook iemand écht voldaan? De gelukkigste gast in deze tent is niet degene die het hardst gaat. Het is degene die je niet ziet. Kijk maar: die lege plek aan het einde van de bar. Geen blauw telefoonlicht, geen reels, geen filters. Niets.

Deze gelukkige gast staat waarschijnlijk buiten. Of nog waarschijnlijker: thuis. In bed. Met een boek.

Maar niet omdat de wereld even te veel is, maar omdat de wereld even niet nodig is. In een cultuur waar alles draait om aandacht, is onzichtbaarheid de ultieme luxe. Iemand die er niet is, is niet wereldvreemd. Diegene is heerlijk onwetend.

De digitale monnik

We leven in een economie van aandacht, en jij bent het product. FOMO (Fear Of Missing Out) is geen moderne kwaal, maar een evolutionair overblijfsel dat door Amerikaanse appmakers commercieel is gekaapt. Vroeger betekende 'er niet bij horen' dat je werd opgegeten door een sabeltandtijger. Nu betekent het slechts dat je een foto mist van de avocado-toast van een vage kennis. Je brein maakt op fysiologisch niveau helaas geen onderscheid tussen levensgevaarlijke roofdieren en oplichtende notificaties, maar signaleren beide dat je NU iets moet ondernemen.

JOMO (Joy Of Missing Out) behelst de actieve keuze om die evolutionaire stressknop uit te schakelen. Het is de kunst van het muren metselen. Je bouwt een muur om je aandacht. Weer niet omdat je de wereld haat, maar omdat je de eigen bubbel belangrijk vindt. Op de vraag 'Heb je dat virale filmpje gezien?' mag je best antwoorden met: 'Nee.' Bewust gekozen onwetendheid geeft rust in een wereld die schreeuwt om je ogen en oren.

Stap van de hedonistische loopband af

De constante angst om iets te missen wordt aangedreven door de zogeheten hedonistische loopband. Dit is het beruchte psychologische fenomeen waarbij je na elke verhoging van luxe in je leven – een exotische vakantie, een snellere leaseauto, een complimenteuze promotie – verbazingwekkend snel weer terugkeert naar exact je oude basisniveau van (on)tevredenheid. Je went razendsnel aan de verbetering, en dan wil je weer méér (Brinkmann, 2019). Omdat we via onze schermen non-stop de extreme hoogtepunten van anderen zien, draait die loopband voor ons sneller dan ooit tevoren. We kopen meer, fotograferen meer, socialiseren meer, scrollen meer enzovoort.

JOMO is de bewuste beslissing om de stekker uit die loopband te trekken. En met plezier. Je stopt met het jagen op de volgende dopamine-hit of de 'perfecte' ervaring. Wees af en toe trots op een volstrekt middelmatige, saaie en ongedocumenteerde avond.

Social media is geen spiegel

Zie het leeuwendeel van het internet als een digitaal lachspiegelpaleis op de kermis. Je vergelijkt jouw eigen "saaie" en rommelige zondagochtend constant met de perfect gefilterde highlight reel van anderen. Je ziet die stralende foto van je collega op een zonovergoten skivakantie in Garmisch-Partenkirchen, maar wat je totaal ontgaat, is dat diezelfde collega twee uur eerder een hysterische ruzie uitvocht met diens partner over de hotelrekening (of gewoon een foute opmerking of blik). Je vergelijkt dus appels met peren: jouw onzekerheid of normaliteit meet je direct af aan de schijnbare perfectie van een ander. Dit fenomeen heet in de sociale psychologie negative upward social comparison en het is ontzettend gevaarlijk voor je gemoedstoestand (Vogel et al., 2014).

De gelukkige gek negeert deze lachspiegel. Een onbeschreven weekend of avond – wat er overblijft na het wegleggen van je apparaten – voelt aanvankelijk als ongemak. Dat is ok. Het mag fysiek kriebelen in de hersenpan, alsof je moet afkicken. Maar wie heel even volhoudt, ontdekt verrassend genoeg dat precies die saaiheid langzaam verandert in de voedingsbodem voor creativiteit. Vlak na de weerstand en de verveling komt er, plotseling, weer ruimte voor een échte eigen gedachte.

DOEN: minimale moeite, maximale impact

De actie: Ga op een streng 'onwetendheidsdieet'. Kies nu exact één gebied waar je vanaf vandaag met trots volstrekt onwetend over bent. Volg het alledaagse nieuws niet meer, verwijder die tijdrovende kleding-apps zoals Vinted, of besluit direct om iedereen op social media te ontvolgen die je eigenlijk helemaal niet persoonlijk kent.

De regel: Als iemand je komende week vraagt: 'Wist je al dat...?', dan antwoord je simpelweg en zonder schaamte: 'Nee, geen idee, vertel eens?' Je zult snel beseffen dat de aarde moeiteloos doordraait, maar de ruimte in je hoofd een heel stuk stiller wordt. Mensen vinden het overigens buitengewoon prettig om je vervolgens alles te mogen uitleggen.

• Gemak: 2/5 Niets doen en accounts opruimen of verwijderen vereist aanvankelijk forse discipline.
• Effect: 5/5 Je krijgt in één klap enorm veel tijd, rust en bovendien je gestolen focus terug.
• Duurzaamheid: 4/5 Prima te doen, zolang je niet in een zwak moment opnieuw vervalt in 'even snel kijken wat ik mis'.

Oefeningen voor een digitale detox

Oefening 1: De digitale uitsmijter

Doel: Stoppen met vergelijken en proactief je omgeving filteren op toxische prikkels.

1. Open je social media app: Ga naar het specifieke online kanaal of platform waardoor je je meestal onrustig of slechter voelt.
2. Scan de berichten: Kijk simpelweg naar de eerste 10 posts die het algoritme op je afvuurt.
3. De jaloezie-test: Stel bij elke foto of update de volgende strenge vraag: 'Inspireert de afzender mij oprecht om meer uit mijn leven te halen, of voel ik me hierdoor stiekem direct een stuk minder tevreden?'
4. Snijd de navelstreng door: Is het eerlijke antwoord 'minder tevreden'? Ontvolg of demp deze specifieke account dan per direct, en wees daarin buitengewoon resoluut. Jouw aandacht is een investering; kies zelf wat je voedt.

Oefening 2: De wachtkamer

Doel: De kunst van verveling leren verdragen, om de geest te verschonen van voortdurende input. Dit is doorgaans moeilijker dan het klinkt.

1. Plan lege ruimte in: Reserveer vanmiddag een kwartier in je vaste planning. Geen excuses.
2. Steriliseer de omgeving: Leg je smartphone in isloatie in een compleet andere ruimte. Geen radio, geen podcast op de achtergrond. Pak geen krant.
3. Absoluut stilzitten: Ga aan tafel of in de hoek van een kamer zitten en doe helemaal niets. Je mag uitsluitend wat uit het autoraam staren of naar de verf van de muur kijken.
4. Verbranden: Na twee minuten voel je de diepe dwang om op te staan of 'iets nuttigs' te doen (hallo, dopamine-tekort). Negeer het. Dit sluimerende ongemak is in wezen gewoon fysiologische afkick-pijn.
5. Observeer: Zodra die blinde paniek rond de tienminutengrens vervliegt, schuift er ruimte voor ongefilterd dagdromen en willekeurige verbindingen in de plaats. Schrijf na het verstrijken van de tijd je eventuele bevindingen bondig op.

De Diagnostische Gekte-Test (Lijd jij aan FOMO?)

Beantwoord de stellingen met een cijfer van 1 (Helemaal oneens) tot 5 (Helemaal eens).

1. Zelfs als ik geen bericht verwacht, pak ik toch vaak mijn telefoon om 'even te checken'.
2. Na vijf minuten online scrollen bekruipt me het gevoel dat anderen het beter voor elkaar hebben.
3. Als ik een avond niets gepland heb, bekruipt me een onrustig gevoel dat ik ergens anders had moeten zijn.
4. Ik vul stilte direct op met een podcast of serie, alsof er altijd 'iets aan' moet staan.
5. Als mensen een trend bespreken, durf ik uit schaamte zelden te zeggen dat ik het niet ken.

Uitslag:

5-10 punten: De JOMO-Meester. Je navigeert soepel door de digitale ruis. Je mist met trots de helft van de 'belangrijke' gebeurtenissen.

11-18 punten: De Gevoelige Volger. Je sluit je soms af, maar voelt vaak nog de sociale hete adem in je nek. Bouw bewust meer wrijving in.

19-25 punten: De Dwangmatige Bijhouder. Alarm. Je wordt compleet geleefd door de keuzes en prikkels van anderen. Gebruik direct Oefening 1 om uit te loggen.

Dit artikel samen met de oefeningen en de FOMO-test komen uit het boek 'Bidden tot Batman' van Mattheis van Leeuwen en Marc Andrews.