De gehoorzame mens

We leven in een tijd van ongekende crisis. Klimaatverandering, oorlog, sociale fragmentatie, zinverlies — de wereld lijkt uit haar voegen te barsten. En toch blijven we doen wat we altijd deden: meer van hetzelfde, sneller, harder. Alsof we de tovenaarsleerling zijn die zijn eigen bezwering niet meer kan keren.

In De Gehoorzame Mens stelt filosoof en cultuurcriticus Dick van Biemen een ongemakkelijke maar dringende vraag: hebben wij iets wezenlijks over het hoofd gezien? Zijn we misschien al te lang doof geweest voor wat natuur, geweten en medemens ons te zeggen hebben?

Het antwoord dat hij formuleert is even eenvoudig als veeleisend: we zijn toe aan een nieuwe ontvankelijkheid. Niet de volgzaamheid van de brave burger of de meeloper, maar de bewuste gehoorzaamheid van wie luistert naar wat er werkelijk toe doet — voorbij het eigenbelang, voorbij de waan van de dag. De gehoorzame mens is geen opportunist; hij is de exponent van een tegenbeweging. Zijn devies: ongehoorzaamheid aan onrechtmatige praktijken, uit gehoorzaamheid aan rechtvaardige beginselen.

Van Biemen doorkruist met grote belezenheid de filosofie, theologie, psychologie en cultuurgeschiedenis. Van Protagoras tot Levinas, van Nietzsche tot Kierkegaard, van de Bergrede tot de bijna-doodervaring — alles staat in dienst van één centrale these: de mens is van nature intermediair tussen wereld en waarden, en die positie verplicht.

De Gehoorzame Mens is geen makkelijk boek, maar wel een urgent en inspirerend. Het daagt uit tot zelfonderzoek, tot andere keuzen, tot wat de auteur noemt: innerlijke vooruitgang als voorschot op een betere wereld. Want alle uiterlijke wereldverbetering begint in de binnenwereld van de verbeteraar.

Een boek voor wie durft te luisteren.

Dick van Biemen is filosoof, cultuurcriticus en beeldend kunstenaar. Eerder schreef hij het boek Het cultuurbegrip van Emmanuel Levinas (2017). Meer informatie over Van Biemens werk op zijn website denkweg.nl.