Het dogma van de macht

Diepgravende studie naar de grondslagen van het hedendaagse illiberalisme

Waarom keren steeds meer mensen zich tegen de democratische rechtsstaat? Waarom viert autocratie ook in de eenentwintigste eeuw weer hoogtij? En hoe kan het dat deze bewegingen zich juist op de democratie beroepen? De opkomst van antiliberale partijen wordt vaak verklaard vanuit populistische tactieken, economische omstandigheden of maatschappelijke onvrede. Daarmee blijft echter buiten beeld welke ideologie en welk wereldbeeld achter het verzet tegen de liberale democratie schuilgaan.

In Het dogma van de macht worden de grondslagen van het hedendaagse autoritarisme teruggevoerd op een intellectuele spin in het web: Carl Schmitt. De controversiële Duitse politiek filosoof en jurist was intellectueel actief van de onrustige Weimarrepubliek (1919-1933) tot in de jaren tachtig. Aan zijn betrokkenheid bij het naziregime hield Schmitt de bijnaam ‘kroonjurist van het Derde Rijk’ over. Toch wordt hij in de eenentwintigste eeuw gelezen, en ideologen achter dictators en autoritaire leiders putten inspiratie uit zijn boeken.

Volgens Schmitt is iedere politieke orde vóór alles afhankelijk van samenhang in een samenleving. Politiek begint niet bij idealen of mensenrechten, maar bij het onderscheid tussen vriend en vijand: bij de vraag wie de orde en vrede in gevaar brengt, en welke macht in staat is de orde te handhaven. Het dogma van de macht laat zien hoe Schmitts harde realisme inzicht geeft in het huidige autoritaire denken, zonder aan zijn verleiding toe te geven.

Mees van Rees (1995) studeerde rechten en filosofie in Amsterdam en Leiden. In 2026 promoveerde hij op het denken van Carl Schmitt.